5 khó khăn tôi gặp phải trên hành trình tìm công việc giáo sư Đại ở Mỹ

Trong bài viết này, tôi muốn chia sẻ với bạn 5 khó khăn trên hành trình tìm công việc giảng viên Đại học tại Mỹ. Hi vọng bài viết sẽ hữu ích đối với những bạn nào đang học tiến sĩ, chuẩn bị tốt nghiệp tiến sĩ và đang có mong muốn đi theo con đường học thuật ở nước ngoài, đặc biệt là ở Mỹ.

Cho những bạn nào lần đầu đến với blog, tôi hiện đang là giáo sư bậc 1(Assitant professor) ngành Khoa học chính trị tại trường đại học Marquette ở bang Wisconsin, Mỹ. Tôi bắt đầu công việc này vào tháng 8/2023. Công việc chính của tôi là xuất bản nghiên cứu, dạy sinh viên đại học và sau đại học, và tham gia các hoạt động phụng sự trường và ngành. 

Đây thật sự là công việc mơ ước của tôi bởi tôi có rất nhiều cơ hội, thời gian, nguồn lực để làm nghiên cứu và dạy các lớp học về các chủ đề tôi thật sự yêu thích như Chính trị, xã hội các nước châu Á, phân tích số liệu, và phương pháp nghiên cứu.  Nhưng hành trình tôi đến với công việc này không trải toàn hoa hồng.

Học tiến sĩ ở một trường bình thường

Tôi học tiến sĩ ngành Khoa học Chính trị tại trường đại học Arizona, một trường không nằm trong Ivy Leage hay top 20. Mãi đến khi sang Mỹ học tiến sĩ, tôi mới hiểu rằng thứ hạng trường ở Mỹ rất quan trọng. Phần lớn giáo sư ở các trường đại học thiên về nghiên cứu đều có bằng tiến sĩ ở các trường top 10 hoặc top 20 nước Mỹ. Rất khó để xin được việc ở một trường nghiên cứu trong ngành khoa học chính trị (ở Mỹ thường gọi tắt là R1 hoặc R2), nếu không tốt nghiệp ở các trường hàng đầu. 

Ngay từ khi tôi bắt đầu PhD, thầy hướng dẫn đã nói với tôi rằng, thị trường việc làm học thuật cực kỳ cạnh tranh và tốt nghiệp ở một trường bình thường như Arizona sẽ khiến việc timf việc khó hơn. 

Tôi vẫn nhớ một người bạn ở cùng chương trình PhD đã từng nói thẳng vào mặt tôi là “Cậu có nằm mơ cũng không tìm được công việc ở trường nghiên cứu. Đừng mơ mộng nữa”. 

Tôi càng hiểu hơn tầm quan trọng của danh tiếng của chương trình PhD khi trở thành giáo sư ở trương đại học nơi tôi đang làm việc. Gần như tất cả giáo sư trong khoa đều tốt nghiệp ở những trường danh tiếng như Berkely, Michigan, Yale, vân vân. Gần đây khoa tôi đang tuyển một ví trí giáo sư mới, và cả khoa họp để thảo luận về ứng viên sẽ được mời đến trường phỏng vấn. Tôi vô cùng ngạc nhiên vì mọi người có thảo luận ứng viên học trường nào, trường đó có tốt không. 

Một lần tôi đã tâm sự thật lòng với một đồng nghiệp rằng, không phải ai cũng có cơ hội được học ở các trường hàng đầu. Mãi đến khi sang Mỹ học tôi mới biết rằng để đươc nhận vào các chương trình PhD hàng đầu, bạn cần phải có người viết thư giới thiệu tốt. Người viết thư phải là những giáo sư có danh tiếng trong ngành tại Mỹ. Vì thế, đối với một người không có cơ hội và điều kiện học cử nhân hoặc thạc sĩ ở Mỹ, những người viết thư giới thiệu cho tôi hoàn toàn vô danh ở Mỹ.

Lời khuyên của tôi cho những bạn muốn vào các chương trình PhD top 10-20 là hãy tìm cơ hội học thạc sĩ hoặc cử nhân ở mỹ, và có mối quan hệ tốt với một giáo sư có tiếng trong ngành. Nếu bạn không có cơ hội học đại học hoặc thạc sĩ ở Mỹ, bạn hãy tìm cơ hội làm trợ lý nghiên cứu hoặc tham gia một dự án với một giáo sư ở Mỹ hoặc theo học các chương trình pre-doctoral program ở các trường hàng đầu trước khi học tiến sĩ.

Không có nhiều nguồn lực làm nghiên cứu

Bất lợi lớn nhất khi không học ở một trường danh tiếng là bạn sẽ có ít nguồn lực dể làm nghiên cứu hơn. Chất lượng đào tạo của trường Arizona rất tốt và tôi có cơ hội được làm việc với những giáo sư đầu ngành và nổi tiếng ở Mỹ. Nhưng trường không có nhiều tiền cho sinh viên tiến sĩ làm nghiên cứu và đi dự hội thảo thường xuyên.

Vì thế, tôi phải tự đi tìm nguồn lực, cụ thể là xin tiền làm nghiên cứu. Gần như kỳ nào kể từ khi bắt đầu học PhD tôi cũng đều viết đề xuất nghiên cứu gửi cho các nhà tài trợ để xin tiền thu thập số liệu hoặc đi thực địa. Tôi lên một danh sách rất dài các chương trình tài trợ nghiên cứu ở Mỹ, và liên tục gửi đơn xin tiền. 

Không phải proposal nào cũng được chấp nhận tài trợ. Mỗi lần bị từ chối, tôi thường buồn mất mấy ngày. Lúc ấy, tôi lại sợ rằng tôi không có cơ hội theo đuổi những dự án nghiên cứu tôi tâm huyết.

Những biến chứng khi sinh con

Hành trình tiến sĩ của tôi kéo dài 5 năm từ năm 2017 đến năm 2022. Và trong 5 năm ấy, ngoài việc làm tiến sĩ, tôi đã lập gia đình và sinh con. Tôi lập gia đình khi bắt đầu năm thứ 2 tiến sĩ, và sinh con khi bắt đầu năm thứ 5 đúng khoảng thời gian tôi đi tìm việc. 

 Hành trình mang thai của tôi gặp rất nhiều trắc trở mà cả tôi và các bác sĩ đều không ngờ tới. Tôi là một người năng động, chăm chỉ đi bộ hàng ngày, ăn uống khoa học, và có một sức khoẻ rất tốt. Mọi chuyện diễn ra rất tốt đẹp cho đến khi tôi mang thai ở tuần 20. Bác sĩ lo con tôi sẽ ra đời sớm nên tôi phải làm một tiểu phẫu nhỏ và nằm trên giường (bed rest) đúng gần 3 tháng khi con tròn 32 tuần trong bụng. Tôi đã hoàn thành hồ sơ xin việc, nộp đơn xin việc và viết luận án tiến sĩ trong 3 tháng nằm trên giường. 

Con tôi may mắn ở trong bụng tôi tròn 9 tháng 10 ngày. Tôi vẫn nhớ trước ngày đi đến viện sinh con, tôi còn tranh thủ nộp một bộ hồ sơ xin việc nữa. Mọi chuyện tưởng chừng tốt đẹp thì ngay khi con ra đời tôi gặp một biến cố lớn phải mổ hai lần, khiến tôi gần như mất đi tính mạng. May được các bác sĩ cứu chữa, tôi đã qua khỏi. 

Một hôm khi đang cho con ăn sữa, lúc này con được khoảng 1 tháng tuổi, tôi bỗng cảm thấy rất buồn vì những biến cố xảy ra và vì không thấy trường nào gửi email hay gọi điện thoại mời tôi đến phỏng vấn. Tôi lo sợ về tương lai phía trước.

Đúng giây phút ấy, tôi thấy điện thoại báo có email. Chồng tôi giúp tôi kiếm tra điện thoại và anh hét lên, “Em có email mời đến trường phỏng vấn nè. Có hẳn 2 trường nhé.” Đó có lẽ là một trong những giây phút hạnh phúc nhất trong cuộc đời tôi.

Trượt công việc mơ ước đầu tiên

Một trong hai trường mời tôi đến phỏng vấn thật sự là ngôi trường mơ ước của tôi. Trường đó rất nổi tiếng ở Mỹ và có rất nhiều cơ hội và nguồn lực về nghiên cứu. Trường đó xếp lịch phỏng vấn cho tôi đúng khi tôi vừa sinh con được 6 tuần. Rất may vì tôi phỏng vấn qua Zoom chứ không phải đến tận trường phỏng vấn. Thật sự, tôi không đủ sức khoẻ để bay đến bang khác khi vừa sinh con được 6 tuần với rất nhiều biến chứng. 

Trường chỉ cho tôi 2 tuần để chuẩn bị bài giảng thử và bài trình bày nghiên cứu. Lúc ấy sức khoẻ của tôi vẫn còn yếu nhưng tôi đã cố gắng làm việc suốt ngày đêm để có thể chuẩn bị tốt nhất cho buổi phỏng vấn. Một đêm khi phải thức đến 11h làm viẹc, tôi đã khóc và bảo với bạn đồng hành rằng, “Em sẽ không bao giờ có được công việc này. Em không đủ sức để chuẩn bị” 

Tôi vấn nhớ như in hai ngày phỏng vấn qua Zoom. Khi tôi trò chuyện với các giáo sư của khoa, và trình bày nghien cứu và giảng thứ, bạn đồng hành sẽ lái xe đèo con đi quanh thành phố. Bọn tôi sợ con khóc sẽ ảnh hưởng đến sự tập trung của tôi.

Tôi thật sự đã cố gắng hết sức có thể trong buổi phỏng vấn ấy. Thật tiếc, cuối cùng, tôi không nhận được công việc ấy. Vì tôi quá kỳ vọng nên tôi thật sự rất rất buồn. Tôi đã khóc rất nhiều. Có hôm vừa đẩy con đi dạo quanh xóm, tôi vừa khóc và tự hỏi, “Tại sao hành trình đến với công việc mơ ước lại trắc trở với tôi đến vậy.”

Làm công việc không phù hợp ngay sau khi tốt nghiệp tiến sĩ

Trường đại học thứ 2 mời tôi đến phỏng vấn khi tôi sinh con đã được 10 tuần. Trường mời tôi đến tận trường phỏng vấn hai ngày. Trường này ở một bang cách bang Arizona tôi ở lúc đó gần nửa vòng nước Mỹ. Đén giờ, tôi vẫn không hiểu sao tôi có thể bay một tôi khi mới chỉ sinh con đuọc 10 tuần với nhiều biến cố như vậy. 

Tôi may mắn nhận được lời mời làm việc ở trường này. Và có thể nói đây là công việc đầu tiên tôi làm sau khi tốt nghiệp tiến sĩ. Tôi nhận job offer vào tháng 12 năm 2021 và tháng 6 năm 2022, cả nhà tôi chuyển đến bang mới để tôi bắt đầu công việc đó. 

Ngay từ những ngày đầu, tôi đã hiểu rằng, đây chỉ là công việc tạm thời. Lý do là vì trường này tập trung vào giảng dạy nhiều hơn là nghiên cứu, mà trái tim tôi thật sự muốn làm nghiên cứu. Vợ chồng tôi tạm gác việc ổn định nhà cửa đến khi tôi tìm được công việc thật sự phù hợp với nguyện vọng của bản thân. Trong suốt một năm làm tại trường này, có lúc tôi rất sợ sẽ mãi không thoát được khỏi nơi đây và không tìm được công việc tôi thật sự khát khao.

Nhưng đến tháng 2 năm 2023, tôi tình cờ đọc được tin tuyển vị trí giáo sư bậc một (tenture-track Assistant Professor) tại trường Đại học Marquette, bang Wisconsin. Trường này phù hợp với nguyện vọng về nghiên cứu và giảng dạy của tôi, và rất gần nhà chồng tôi. Tôi quyết định nộp hồ sơ, và thật may mắn tôi đã nhận được job offer từ trường.

Vậy là sau khi tốt nghiệp tiến sĩ, tôi phải làm công việc không mong muốn một năm.

Tuy hành trình trở thành giáo sư đại học ở Mỹ của tôi gặp nhiều khó khăn, nhưng tôi cảm thấy thật sự may mắn.

Có hai người đã giúp biến ước mơ của tôi thành sự. Một là, thầy hướng dẫn. Hiểu được những khó khăn của tôi khi không học ở một trường danh tiếng, thầy đã hỗ trợ tôi hết lòng từ việc xuất bản nghiên cứu, xin tiền làm nghiên cứu, giới thiệu tôi với đồng nghiệp của thầy ở khắp nước Mỹ.

Hai là, chồng tôi. Anh hết lòng ủng hộ ước mơ của tôi. Anh nhận trách nhiệm chăm con, thức đêm cho con uống sữa khi tôi đi xin việc, và sẵn sàng cùng tôi chuyển nhà, chuyển công tác sang một bang khác khi tôi xin được việc.

Cảm ơn bạn đã ghé đọc!

Trương Thanh Mai