Bảy năm ăn tết xa nhà

Lần cuối tôi đón Tết ở Việt Nam là năm 2017, trước ngày tôi sang Mỹ học Tiến sĩ.

Thấm thoắt mà đã bảy năm trôi qua. Năm ấy, bạn đồng hành ăn tết cùng gia đình tôi.

Tôi vẫn nhớ ngày 28 Tết năm ấy, khi vừa đi chợ mua hoa về, tôi nhận được thư báo trúng tuyển Tiến sĩ của Đại học Arizona. Vui quá, tôi nhảy lên ôm chầm lấy bạn đồng hành. Mẹ tôi nhìn thấy, liền trêu: “Cẩn thận, người ta cười cho đấy!”

Từ ngày sang Mỹ đến giờ, dù đã có công việc ổn định và gia đình riêng, tôi chưa lần nào về đón Tết cùng mẹ. Tôi thường chọn về thăm nhà vào dịp hè hoặc trước Tết, vì dịp Tết Nguyên đán luôn rơi vào thời gian năm học mới bắt đầu, khi tôi bận giảng dạy và làm các công việc nghiên cứu khác.

Năm 2018, tôi và bạn đồng hành tổ chức đám cưới ở Việt Nam ngay đầu năm mới. Nhưng cưới xong, chúng tôi phải quay về Mỹ để làm việc, và vậy là…không được đón tết ở Việt Nam.

Sống, làm việc và định cư ở nước ngoài là điều tôi chưa từng nghĩ tới, khi còn ở Việt Nam. Tôi lớn lên trong một xóm nhỏ ở Thái Nguyên, nơi hầu hết mọi người đều là công nhân nhà máy thép gần đó.

Nhiều người trong xóm chưa từng đi xa quá Hà Nội. Bạn bè cùng lứa với tôi ở trong xóm, người thì học đại học rồi trở về quê làm việc, người không học đại học thì nối nghiệp bố mẹ vào nhà máy.

Bố tôi mất trong một vụ tai nạn lao động ở nhà máy năm 1999, khi tôi vừa tròn 12 tuổi.

Một năm sau, mẹ đưa chị em tôi đi xem bói. Thầy bói phán: “Sau này hai đứa con chị sẽ sống ở nước ngoài.” 

Cả mẹ và chúng tôi đều bật cười. Lúc đó, điều ấy nghe thật hoang đường. Mẹ còn nói: “Vậy chắc sẽ đi xuất khẩu lao động nhỉ.” Ở xóm tôi, một vài người đã đi theo con đường này.

Ngày bé, tôi ít đi đâu xa, nhưng luôn ôm ấp một ước mơ: một ngày nào đó sẽ được đi du học.

Tôi tin thế giới ngoài kia có rất nhiều điều để khám phá. Tôi muốn một lần được bay đến một đất nước khác, sống ở đó một thời gian rồi quay về Việt Nam. Lớp 9, tôi đặt mục tiêu thi vào chuyên Anh của trường chuyên tỉnh, vì nghĩ rằng giỏi tiếng Anh sẽ giúp tôi đến gần ước mơ hơn.

Hồi đó, đi du học là chuyện rất hiếm, mà trường lại chỉ tập trung luyện thi học sinh giỏi và thi đại học. Tôi vẫn nhớ những buổi tan học, tôi lang thang trong các hiệu sách gần Đại học Sư phạm Thái Nguyên, mê mải đọc những cuốn sách về Nhật Bản, Singapore, Anh, Mỹ…

Khi ấy, tôi chỉ nghĩ đơn giản: Miễn là được đi du học, ở đâu cũng được.

Học xong cấp ba, giống như các bạn khác, tôi thi đỗ đại học ở Hà Nội, tiến một bước gần hơn đến ước mơ.

Nhưng dù cố gắng học tiếng Anh thật tốt, tôi vẫn không biết bắt đầu từ đâu để tìm cơ hội du học. Tôi thậm chí còn chưa rõ nếu đi du học, mình sẽ học ngành gì. Thấy nhiều thầy cô có bằng Thạc sĩ hoặc Tiến sĩ về ngôn ngữ học và giảng dạy, tôi nghĩ đó có thể là hướng đi của mình.

Năm thứ tư đại học, tôi tham gia một hội thảo về học bổng Thạc sĩ ngành ngôn ngữ học. Tôi đến lắng nghe và quyết tâm nộp hồ sơ.

Nhưng khi bắt đầu tìm hiểu sâu hơn, tôi tự hỏi: “Liệu đây có thực sự là ngành mình muốn theo đuổi?” Câu hỏi đó khiến tôi chững lại. Tôi nhận ra, trước khi bước ra thế giới, tôi muốn đi thật nhiều nơi trong nước đã.

Vậy là vào năm cuối đại học, tôi tập trung tìm các cơ hội thực tập hoặc làm phiên dịch ngắn hạn ở các tổ chức phi chính phủ.

Nhờ những công việc này, sau khi tốt nghiệp, tôi dễ dàng tìm được việc ở các tổ chức phi chính phủ và các công ty nghiên cứu tại Việt Nam.

Tôi đã đi thực địa khắp mọi miền đất nước, từ Bắc vào Nam. Nhưng trong sâu thẳm, tôi chưa bao giờ từ bỏ ước mơ đi du học. 

Năm 26 tuổi, tôi thực hiện được giấc mơ ấy khi nhận học bổng Chevening để theo học Thạc sĩ ngành phát triển tại Anh. 

Lúc nhận thư báo trúng tuyển, tôi đã khóc. Tôi biết rằng hành trình của mình đã thực sự bắt đầu. Tôi đã chờ đợi giây phút này quá lâu rồi! 

Hơn một năm ở Anh đã thay đổi cuộc đời tôi hoàn toàn. Tôi có cơ hội làm thêm ở một viện nghiên cứu ở Anh và trải nghiệm môi trường học thuật quốc tế.

Tôi tự tin, bản lĩnh, và dám mơ ước lớn hơn!

Tôi nhận ra mình thực sự yêu thích việc đọc, viết và làm nghiên cứu. Thế nhưng khi ấy, tôi chưa từng nghĩ đến việc sẽ sống và lập nghiệp ở nước ngoài. Tôi chỉ muốn học xong rồi về Việt Nam, đi làm và xây dựng gia đình như bao người bạn khác.

Khi trở về Việt Nam, tôi xin được một công việc tốt ở một tổ chức quốc tế. Nhưng chỉ sau một thời gian, tôi nhận ra: mình lại muốn đi. Tôi thèm được đọc, viết và nghiên cứu. Công việc văn phòng dần trở nên nhàm chán, không còn đem lại niềm vui.

Thế là tôi quyết định nộp hồ sơ Tiến sĩ. Tôi không đi Mỹ vì muốn theo bạn đồng hành. Lúc ấy, tôi đơn giản chỉ muốn theo đuổi con đường học thuật.

Tôi chọn Mỹ vì chương trình đào tạo Tiến sĩ ở đây có chất lượng rất tốt, và bằng cấp có giá trị ở nhiều nơi trên thế giới.

Khi đặt chân đến Mỹ, tôi vừa tròn 30 tuổi. Nhưng khác với những lần trước, lần này tôi hiểu rõ mình muốn gì.

Tôi không còn nghĩ đến việc trở về Việt Nam lâu dài nữa. Tôi sẽ có hai quê hương, nhưng nơi tôi muốn lập nghiệp là Mỹ.

Ngay từ khi bắt đầu Tiến sĩ, tôi đã mơ ước trở thành giáo sư ở một trường đại học Mỹ.

Tôi cố gắng hết sức để đạt được điều đó. Và năm 2022, khi vừa tròn 35 tuổi, tôi đã thực hiện được ước mơ của mình.

Nhiều người từng hoài nghi quyết định đi Mỹ học Tiến sĩ của tôi. Họ cho rằng, 30 tuổi mà bắt đầu lại từ đầu là quá rủi ro.

Nhưng tôi luôn nghĩ: nếu không thay đổi, có lẽ tôi vẫn lang thang ở Việt Nam, tự hỏi “Tương lai của mình sẽ thế nào đây?”

Tôi luôn tin rằng không bao giờ là quá muộn để theo đuổi cuộc sống mình mong muốn. Chỉ cần có đủ ý chí, nghị lực và quyết tâm, ta sẽ không bỏ cuộc.

Tôi từng chạnh lòng khi thấy bạn bè có điều kiện hơn mình—gia đình khá giả, bố mẹ định hướng sẵn từ nhỏ.

Tôi cũng từng chạnh lòng khi thấy người khác thực hiện ước mơ sớm hơn mình.

Nhưng rồi tôi nhận ra, mỗi người một con đường.

Và đến giờ, tôi thật sự trân trọng hành trình của mình.

Cảm ơn bạn đã đọc đến đây!

Trương Thanh Mai