So sánh nước Anh và nước Mỹ: Chính trị, giao thông, y tế, thể thao, và xã hội

Tuần này, mình đăng một video so sánh sự khác nhau giữa Vương Quốc Anh và Hoa Kỳ trên kênh Youtube. Hôm nay, mình sẽ chia sẻ lại nội dung video đó dưới dạng blog. Video này được dựa trên nội dung của bài blog (gồm 2 phần) về nước Anh và nước Mỹ mình viết cách đây mấy năm. (Bạn có thể đọc bài viết đó tại PHẦN 1 và PHẦN 2).

Có 3 quốc gia mình có thể gọi là nhà: Việt Nam, Anh, và Mỹ. Mình sinh ra và lớn lên ở Việt Nam. Đến năm 26, tuổi mình có cơ hội học thạc sĩ và làm việc 2 năm ở Anh. Đến năm 29 tuổi, mình sang Mỹ học tiến sĩ, và hiện tại mình đã an cư, lập nghiệp ở Mỹ. Trong bài viết này, mình sẽ chia sẻ nhưng điểm khác biệt thú vị giữa nước Anh và nước Mỹ. 

Chính trị

Mỹ là nước một chính thể cộng hoà tổng thổng (Presidential system). Ở Mỹ không có vua hoặc nữ hoàng, vì vậy Tổng thống đóng hai vai trò vừa là nguyên thủ quốc gia hay là người đứng đầu nhà nước (head of state) và là người đứng đầu chính phủ (head of government). Người dân sẽ trực tiếp bầu tổng thống 4 năm một lần. 

Mỗi tổng thống có thể được bầu tối đa 2 nhiệm kỳ (8 năm). Vì là người đứng đầu chính phủ, nên Tổng thống là người lãnh đạo của nhánh hành pháp (Executive branch) và chịu trách nhiệm về việc thực thi luật pháp, chỉ huy quân đội và tiến hành quan hệ ngoại giao. Tổng thống bổ nhiệm các thành viên nội các (tương đương ở Việt Nam là các bộ trưởng) để giám sát các bộ phận và cơ quan chính phủ khác nhau.

Nhánh lập pháp (quốc hội) có hai viện, bao gồm Thượng viện và Hạ viện. Thành viên của Quốc hội được bầu bởi công dân của bang và quận nơi họ sống.

Có thể thấy là ở Mỹ người dân sẽ bầu tổng thống và bầu người đại diện trong quốc hội riêng rẽ nhau. Vì thế Hệ thống chính trị của Mỹ được đặc trưng bởi sự phân chia quyền lực nghiêm ngặt giữa các nhánh hành pháp, lập pháp, và tư pháp, với mỗi nhánh có quyền lực và trách nhiệm riêng biệt.

Anh là một chính thể đại nghị (Parliamentary system), như tên gọi của nó, yếu tố cơ bản chính trong hệ thống chính trị của Anh là Nghị viện (Parliament). Ở Anh, vua hoặc nữ hoàng đóng vai trò là nguyên thủ quốc gia hay là người đứng đầu nhà nước (head of state). Hiện tại King Charles III  là nguyên thủ quốc gia. Tuy nhiên vua hoặc nữ hoàng không thật sự có quyền lực. Vai trò của vua hay nữ hoàng chủ yếu mang tính biểu tượng và lễ nghi. 

Thủ tướng là người đứng đầu chính phủ (head of government). Quyền lực thật sự ở Anh nằm trong quốc hội và thủ tướng, không phải vua hay nữ hoàng. 

Khác với tổng thổng ở Mỹ, người dân Anh không trực tiếp bầu thủ tướng. Người dân sẽ bầu người đại diện ở Hạ Viên ở Quốc hội. Đảng nào có nhiều ghế nhất ở Hạ Viện sẽ trở thành đảng cầm quyền trong quốc hội Anh. Và thủ tướng Anh là người lãnh đạo của đảng chính trị đang cầm quyền trong Quốc hội. Thủ tướng Anh không có nhiệm kỳ cố định như tổng thống Mỹ. Thủ tướng có thể bị loại bỏ nếu đang cầm quyền mà không còn sự tín nhiệm của các thành viên ngay trong đảng của mình.

Khác với Mỹ,  hệ thống chính trị của Anh có sự hợp nhất quyền lực giữa nhánh hành pháp và lập pháp, với Thủ tướng và các bộ trưởng khác là thành viên của Quốc hội và tham gia tích cực vào quá trình lập pháp. 

Phương tiện giao thông và hệ thống chăm sóc y tế

Ở Mỹ, không có hệ thống phương tiện giao thông công cộng phát triển như ở Anh, và một số nước châu Âu khác. Sống ở Mỹ, trừ khi sống ở các thành phố rất lớn, bạn bắt buộc phải có xe ô tô. Biết lái xe ô tô là một kỹ năng sống còn ở Mỹ.  Người dân phải tự chịu trách nhiệm về các loại phương tiện đi lại, đó không phải là trách nhiệm của chính phủ.

Ngược lại, hệ thống phương tiện công cộng rất phát triển ở Anh. Khi đang học thạc sĩ ở Brighton, mình đi học, đi chơi hoàn toàn bằng xe bus và tàu. Thậm chí, nhiều giáo sư trong khoa mình cũng đi làm bằng xe buýt. Rất tiện. 

Nước Anh có National Health Service (hệ thống dịch vụ y tế toàn quốc). Người dân được chữa bệnh miễn phí. Bạn mình-  một sinh viên quốc tế- cũng được hưởng dịch vụ y tế miễn phí sau khi bị tai nạn. Đối với nước Anh, tiếp cận y tế là quyền cơ bản của người dân.

Nước Mỹ phổ cập giáo dục đến hết cấp 3 nhưng không có phổ cập y tế. Người dân không được tiếp cận chăm sóc y tế miễn phí như ở Anh. 

Thể thao

Ở Mỹ, người ta gọi bóng đá mà ta vẫn hay xem là “Soccer”. Còn “football” là từ dùng để chỉ bóng đá Mỹ, hay còn gọi là bóng bầu dục Mỹ. Từ ngày đến Mỹ, mình phải uốn lưỡi bảy lần trước khi chuyện trò về bóng đá với các bạn Mỹ.

Người Mỹ hoàn toàn không quan tâm đến các giải bóng đá thế giới, World Cup. Mỗi mùa World Cup đến, ở Mỹ không có một chút không khí nào. Chồng mình thậm chí còn không để ý là có giải bóng đá thế giới. 

Bóng bầu dục là một trong hai môn thể thao được yêu thích nhất nước Mỹ (sếp ngang hàng với bóng rổ). 

Người Anh thì ngược lại. Có lẽ ai cũng biết người Anh  cuồng bóng đá thế nào rồi. Nhưng tận mắt chứng kiến tinh thần bóng đá Anh mới hiểu họ …điên đến thế nào. Ngày trước mình học thạc sĩ ở Brighton, một thành phố biển gần London.

  Thành phố Brighton sắm cho người dân một cái màn hình rất to, và tổ chức cho người dân đến xem World Cup tại bãi biển. Và thế là cứ trước mỗi trận đấu, người người nhà nhà …vác cả chục thùng bia đến bãi biển, vừa uống vừa xem. Cũng vì vậy mà mình nhận ra người Anh uống nhiều đến thế nào.

 Đến lượt đội Anh đá mới thú vị. Trước trận đấu, thể nào người ta cũng bình luận về chiến thắng lừng lẫy, lần vô địch duy nhất của đội Anh vào năm…1966 với giọng đầy tự hào và hãnh diện. Nếu mà đội Anh thua trong một trận đấu, cổ động viên Anh kiểu gì cũng nổi đoá

À, một lưu ý nhỏ là đội Anh tức là England team nhé. Dù UK gồm cả Scotland, Wales và England, nhưng họ không ưa nhau đến mức không thể có một đội bóng đá quốc gia. 

Chuẩn mực xã hội

Xã hội Anh truyền thống đánh giá cao sự lịch sự, lịch thiệp và dè dặt. Người Anh nhấn mạnh vào việc sử dụng “xin vui lòng” và “cảm ơn” trong các tương tác hàng ngày, cũng như tuân thủ các quy tắc xã hội trong các tình huống trang trọng. Người Anh có thể ưu tiên duy trì sự hòa hợp và tránh va chạm trong các tương tác xã hội.

Trong giao tiếp hàng ngày, mình cảm thấy người Anh nhìn chung khác tế nhị, lịch sự, và ít khi nói thẳng điều họ thật sự nghĩ.

Chẳng hạn, khi học thạc sĩ ở Anh, mình đọc các nhận xét của các giáo sư mà không rõ là họ khen hay chê các bài viết của mình. Một người bạn của mình đang học tiến sĩ ở Anh. Bạn chia sẻ, khi nói chuyện với thầy về nghiên cứu của mình, bạn phải luôn cố hiểu ý của thầy và “read between the lines”. 

“Read between the lines” là một thành ngữ tiếng Anh có nghĩa là hiểu được ý định hoặc ý nghĩa ẩn đằng sau những gì được nói hoặc viết một cách không trực tiếp. Có nghĩa là bạn mình phải cố gắng hiểu rõ ý thầy hơn bằng cách suy luận từ ngữ cảnh hoặc các biểu hiện không nói ra một cách rõ ràng.

Ngược lại, văn hóa Mỹ thường nhấn mạnh tính quyết đoán, giao tiếp rõ ràng, và tính cá nhân. 

Người Mỹ có xu hướng thể hiện quan điểm của mình một cách cởi mở, đàm phán để đạt được điều mình muốn và khẳng định sự độc lập của mình.

Khi học tiến sĩ ở Mỹ, mình luôn nhận được những lời nhận xét khen chê rõ ràng từ các giáo sư, và không cần phải cố read between the lines.

Mình rất biết ơn vì có cơ hội học tập, làm việc, và sinh sống ở cả Anh và Mỹ. Trải nghiệm đó đã giúp mình hiểu được những khác biệt thú vị giữa hai quốc gia này.

Mình học được cách trân trọng sự đa dạng trên thế giới . Mỗi quốc gia có một phong cách sống, một hệ thống chính trị và một tập tục xã hội riêng biệt. Và đó chính là điều làm cho thế giới này trở nên đáng sống, thú vị, và xinh đẹp. 

Cảm ơn bạn đã ghé đọc. Hẹn gặp bạn ở những bài viết lần sau.