Từ một cuộc gặp với nhà tài trợ, mình suy ngẫm nhiều hơn về vai trò của nghiên cứu châu Á trong giáo dục Mỹ và những thách thức mà phụ nữ trong học thuật vẫn đang đối mặt, nhất là khi vừa làm mẹ, vừa theo đuổi con đường nghiên cứu.
Đã bảy năm trôi qua kể từ lần cuối tôi đón Tết ở Việt Nam. Lần cuối cùng ăn Tết ở nhà là năm 2017, ngay trước khi tôi sang Mỹ học Tiến sĩ. Năm ấy, bạn đồng hành đón tết với gia đình tôi.
Trong cuốn sách Mở khoá vũ trụ (Unlocking the Universe) do Stephen Hawking và Lucy Hawking biên soạn, có một chương đặc biệt nói về cuộc sống của các phi hành gia tại Trạm Vũ trụ Quốc tế. Sống trên trạm, bạn sẽ di chuyển quanh quỹ đạo Trái Đất với tốc độ 27.690 km/h – nghĩa là cứ mỗi 90 phút, bạn hoàn thành một vòng quanh hành tinh của chúng ta. Tác giả của chương sách đó – Tiến sĩ Richard Garriott de Cayeux – đã ghi lại những suy nghĩ và cảm nhận của mình trong khoảng thời gian sống và làm việc trên quỹ đạo Trái Đất. Sau nhiều tháng ở Trạm Vũ trụ Quốc tế, ông và nhiều phi hành gia khác đã trải nghiệm một hiện tượng tâm lý thú vị, đó là “hiệu ứng toàn cảnh”. Ở đó, các phi hành gia đứng ở vị trí “đủ gần” để nhìn thấy chi tiết Trái Đất, nhưng cũng “đủ xa” để nhận ra hành tinh của chúng ta nhỏ bé và mong manh thế nào giữa vũ trụ bao la. Từ khoảng cách ấy, họ trở nên ý thức sâu sắc hơn về dấu ấn của con người trên hành tinh này: những con đường cắt qua rừng Amazon, những khu rừng không còn màu xanh, những vùng đất bị khai phá. Và từ đó, họ càng yêu Trái Đất hơn, nhận thức rõ hơn về trách nhiệm bảo vệ môi trường và những mối liên kết mong manh giữa con người với nhau. Tác giả viết: “Nếu nhiều người có cơ hội nhìn Trái Đất từ không gian, chúng ta sẽ trân trọng hành tinh này hơn và đối xử tốt với nhau hơn.” Đọc chương sách này, tôi cảm thấy rất đồng cảm. Dĩ nhiên, sự đồng cảm ấy không đến từ việc tôi đã từng ra ngoài không gian (tôi mong một ngày nào đó sẽ có cơ hội này – haha), mà từ bài học sâu sắc mà tác giả muốn truyền tải. Để có cái nhìn khách quan, để thay đổi góc nhìn của bản thân, đôi khi ta cần bước ra khỏi môi trường quen thuộc và nhìn nó như một người quan sát. Chỉ khi làm vậy, ta mới có thể hiểu rõ hơn về thế giới xung quanh, và cả chính mình. Câu chuyện này khiến tôi đặt ra câu hỏi: Vì sao bước ra khỏi môi trường quen thuộc lại quan trọng?
Mình và Alice tình cờ quen nhau trong một lần đi tình nguyện ở Arizona. Gần đây, cô bạn có tâm sự với mình chuyện tình yêu với một anh chàng tên Bob. Alice và Bob đã hẹn hò được một thời gian dài và họ thực sự yêu thương nhau. Tuy nhiên, gần đây, Alice phát hiện ra rằng Bob thường xuyên giữ bí mật với cô về việc tiêu tiền của mình và thậm chí còn lừa dối cô về một khoản chi tiêu lớn. Ban đầu, Alice cảm thấy bất bình và tức giận, nhưng vì cô yêu Bob và không muốn đối mặt với sự mâu thuẫn giữa hình ảnh tốt đẹp về anh ta và hành vi thực tế của anh ta, cô bắt đầu tìm ra các lí do để biện hộ cho anh ta. Alice bắt đầu tự thuyết phục rằng Bob có lẽ cần phải giữ bí mật với cô về việc tiêu tiền vì anh ta muốn bảo vệ cô hoặc vì có những áp lực riêng từ công việc hoặc gia đình. Cô cũng bắt đầu tìm thấy các lỗi của mình trong mối quan hệ và tự trách bản thân là cô không đủ tốt để Bob tin tưởng chia sẻ mọi điều với cô. Câu chuyện của Alice khiến mình nghĩ đến một hiện tượng tâm lý thú vị, tồn tại trong mỗi con người chúng ta. Đó là: Bất hoà nhận thức (Cognitive Dissonance).
Mới ngày nào, tôi còn đang đắm chìm trong những trang sách và luận án Tiến sĩ. Vậy mà tôi đã tốt nghiệp Tiến sĩ và bắt đầu con đường nghiên cứu và giảng dạy chuyên nghiệp được gần 2 năm. Bước chân vào sự nghiệp này, tôi đã phải đối mặt với những thách thức mới mẻ mà tôi không hề ngờ đến. Hôm nay, khi nhìn lại quãng đường gần 2 năm đã qua, tôi muốn chia sẻ với bạn những thách thức và khác biệt giữa cuộc sống và công việc của một nghiên cứu sinh Tiến sĩ và một giáo sư đại học. Hi vọng bài viết sẽ hữu ích cho những bạn đang làm PhD và những ai muốn theo đuổi một sự nghiệp giảng dạy ở một trường đại học. Sự độc lập Mục tiêu lớn nhất của một chương trình Tiến sĩ (doctoral program) là đào tạo ra những nhà nghiên cứu chuyên nghiệp độc lập. Khi bước vào năm cuối (năm thứ 5 ở trường Đại học Arizona), tôi rất nóng lòng muốn tốt nghiệp để xây dựng sự nghiệp của riêng mình. Trong quá trình làm tiến sĩ, bản thân tôi cũng là một nghiên cứu sinh có khả năng làm việc độc lập cao. So với nhiều bạn cùng chương trình, tôi có thể tự viết nghiên cứu một mình, tự tìm cơ hội hợp tác, và biết rõ chủ đề nghiên cứu mình muốn theo đuổi ngay từ những ngày đầu làm PhD. Tuy vậy, năm đầu tiên sau khi trở thành giáo sư đại học, nhiều lúc, tôi lại nhớ những tháng ngày ở chương trình Tiến sĩ. Khi đã hoàn toàn độc lập và tự đứng trên đôi chân của mình, đặc biệt là ở giai đoạn đầu, tôi bỗng thấy trân trọng hơn những ngày mình còn có sự định hướng và “phụ thuộc” vào người khác. Chẳng hạn, khi còn là nghiên cứu sinh, tôi luôn có ai đó để xin ý kiến. Tôi có thể email cho giáo sư hướng dẫn và hẹn gặp để hỏi về ý tưởng hoặc lập luận cho một bài nghiên cứu của mình. Tôi có thể gửi bản nháp khảo sát và xin ý kiến của thầy trước khi thu thập số liệu. Khi lăn tăn không biết thiết kế nghiên cứu của mình có lỗ hổng nào không, tôi có thể thảo luận với các giáo sư trong hội đồng hướng dẫn luận án. Khi trở thành nhà nghiên cứu độc lập, bạn sẽ phải tự quyết định mọi thứ, từ chủ đề nghiên cứu, thiết kế nghiên cứu, phân tích số liệu, tìm người hợp tác, trả lời nhận xét của những nhà bình duyệt, vân vân. Ngoài ra, bạn sẽ phải chịu trách nhiệm hoàn toàn với những gì bạn viết. Có lần tôi chia sẻ vui vui với thầy hướng dẫn luận án rằng thỉnh thoảng tôi lại nhớ khoảng thời gian làm Tiến sĩ, vì tôi luôn nhận được sự góp ý và chỉ dẫn của thầy. Bây giờ, tôi phải luôn tự đưa ra mọi quyết định và hoàn toàn tự thân vận động (all on my own). Haha. Thầy cười và bảo, “Bất cứ khi nào em cần giúp đỡ, hãy nói cho tôi biết.” Tất nhiên, hiện tại, tôi chỉ tìm đến thầy khi cần những lời khuyên cho những việc lớn như là hướng phát triển lâu dài của sự nghiệp. Sau gần 2 năm thì tôi đã quen và thật sự yêu thích sự độc lập và tự do mà công việc mang lại!
SUNFLOWER FIELDS 