Category: Học từ cuộc sống

Năm 2025: Một bài học về công việc và sự nghiệp trong thế giới bất định

Mình thường khuyên sinh viên rằng các em nên cố gắng làm vượt xa những gì được coi là “đủ” để thành công ở nơi mình đang học hoặc làm việc. Năm nay, khi chứng kiến làn sóng sa thải hàng loạt, cả ở Mỹ và ở Việt Nam, mình nhận ra một điều: dù ta có cố gắng đến mấy trong cuộc sống và sự nghiệp, vẫn có rất nhiều điều nằm ngoài khả năng kiểm soát của ta.  Chỉ vì một lý do nào đó mà ta không thể kiểm soát, như khủng hoảng kinh tế, thay đổi chính sách, cắt giảm ngân sách, hay hoàn cảnh gia đình, ta có thể buộc phải thay đổi công việc, nơi sống, thậm chí là cả con đường sự nghiệp. Chính vì vậy, mình tin rằng việc luôn học hỏi và luôn cố gắng làm nhiều hơn những gì cần để thành công ở nơi mình đang làm việc sẽ mở ra cho mình nhiều cơ hội hơn trong dài hạn. Không chỉ là cơ hội thăng tiến, mà là cơ hội được lựa chọn, khi cuộc sống buộc mình phải rẽ sang hướng khác. Có lẽ, đây là bài học lớn nhất mình hình học được trong năm 2025.

Gặp gỡ nhà tài trợ: Suy ngẫm về nghiên cứu châu Á và phụ nữ trong học thuật

Từ một cuộc gặp với nhà tài trợ, mình suy ngẫm nhiều hơn về vai trò của nghiên cứu châu Á trong giáo dục Mỹ và những thách thức mà phụ nữ trong học thuật vẫn đang đối mặt, nhất là khi vừa làm mẹ, vừa theo đuổi con đường nghiên cứu.

Bảy năm ăn tết xa nhà

Đã bảy năm trôi qua kể từ lần cuối tôi đón Tết ở Việt Nam. Lần cuối cùng ăn Tết ở nhà là năm 2017, ngay trước khi tôi sang Mỹ học Tiến sĩ. Năm ấy, bạn đồng hành đón tết với gia đình tôi.

Nhìn cuộc sống như một phi hành gia: Góc nhìn khách quan từ xa

Trong cuốn sách Mở khoá vũ trụ (Unlocking the Universe) do Stephen Hawking và Lucy Hawking biên soạn, có một chương đặc biệt nói về cuộc sống của các phi hành gia tại Trạm Vũ trụ Quốc tế. Sống trên trạm, bạn sẽ di chuyển quanh quỹ đạo Trái Đất với tốc độ 27.690 km/h – nghĩa là cứ mỗi 90 phút, bạn hoàn thành một vòng quanh hành tinh của chúng ta. Tác giả của chương sách đó – Tiến sĩ Richard Garriott de Cayeux – đã ghi lại những suy nghĩ và cảm nhận của mình trong khoảng thời gian sống và làm việc trên quỹ đạo Trái Đất. Sau nhiều tháng ở Trạm Vũ trụ Quốc tế, ông và nhiều phi hành gia khác đã trải nghiệm một hiện tượng tâm lý thú vị, đó là “hiệu ứng toàn cảnh”. Ở đó, các phi hành gia đứng ở vị trí “đủ gần” để nhìn thấy chi tiết Trái Đất, nhưng cũng “đủ xa” để nhận ra hành tinh của chúng ta nhỏ bé và mong manh thế nào giữa vũ trụ bao la. Từ khoảng cách ấy, họ trở nên ý thức sâu sắc hơn về dấu ấn của con người trên hành tinh này: những con đường cắt qua rừng Amazon, những khu rừng không còn màu xanh, những vùng đất bị khai phá. Và từ đó, họ càng yêu Trái Đất hơn, nhận thức rõ hơn về trách nhiệm bảo vệ môi trường và những mối liên kết mong manh giữa con người với nhau.  Tác giả viết: “Nếu nhiều người có cơ hội nhìn Trái Đất từ không gian, chúng ta sẽ trân trọng hành tinh này hơn và đối xử tốt với nhau hơn.” Đọc chương sách này, tôi cảm thấy rất đồng cảm. Dĩ nhiên, sự đồng cảm ấy không đến từ việc tôi đã từng ra ngoài không gian (tôi mong một ngày nào đó sẽ có cơ hội này – haha), mà từ bài học sâu sắc mà tác giả muốn truyền tải. Để có cái nhìn khách quan, để thay đổi góc nhìn của bản thân, đôi khi ta cần bước ra khỏi môi trường quen thuộc và nhìn nó như một người quan sát.  Chỉ khi làm vậy, ta mới có thể hiểu rõ hơn về thế giới xung quanh, và cả chính mình.  Câu chuyện này khiến tôi đặt ra câu hỏi: Vì sao bước ra khỏi môi trường quen thuộc lại quan trọng?

Hiện tượng tâm lý bất hoà nhận thức: Khi niềm tin và thực tế xung đột

Mình và Alice tình cờ quen nhau trong một lần đi tình nguyện ở Arizona. Gần đây, cô bạn có tâm sự với mình chuyện tình yêu với một anh chàng tên Bob. Alice và Bob đã hẹn hò được một thời gian dài và họ thực sự yêu thương nhau. Tuy nhiên, gần đây, Alice phát hiện ra rằng Bob thường xuyên giữ bí mật với cô về việc tiêu tiền của mình và thậm chí còn lừa dối cô về một khoản chi tiêu lớn. Ban đầu, Alice cảm thấy bất bình và tức giận, nhưng vì cô yêu Bob và không muốn đối mặt với sự mâu thuẫn giữa hình ảnh tốt đẹp về anh ta và hành vi thực tế của anh ta, cô bắt đầu tìm ra các lí do để biện hộ cho anh ta. Alice bắt đầu tự thuyết phục rằng Bob có lẽ cần phải giữ bí mật với cô về việc tiêu tiền vì anh ta muốn bảo vệ cô hoặc vì có những áp lực riêng từ công việc hoặc gia đình. Cô cũng bắt đầu tìm thấy các lỗi của mình trong mối quan hệ và tự trách bản thân là cô không đủ tốt để Bob tin tưởng chia sẻ mọi điều với cô. Câu chuyện của Alice khiến mình nghĩ đến một hiện tượng tâm lý thú vị, tồn tại trong mỗi con người chúng ta. Đó là: Bất hoà nhận thức (Cognitive Dissonance).