Thu hẹp trước, mở rộng sau: một bài học về danh tính học thuật

Đầu tháng 9, mình tham dự hội thảo lớn nhất ngành Khoa học Chính trị của Mỹ, được tổ chức tại thành phố Boston, bang Massachusetts. Mình đến Boston một ngày trước khi hội thảo chính thức bắt đầu để tham dự một khóa học ngắn hạn dành cho các học giả trẻ (hiện đang là nghiên cứu sinh tiến sĩ hoặc mới tốt nghiệp tiến sĩ) đến từ các nước Đông Nam Á. Mình tham dự khoá học này với vai trò là một người phản biện (discussant).

Sáu nhà nghiên cứu trẻ đang học hoặc làm việc ở các nước Đông Nam Á được tài trợ để đến Mỹ tham gia khóa học tiền hội thảo. Là một người phản biện, trách nhiệm chính của mình là phân tích, đánh giá, đặt câu hỏi và đóng góp ý kiến nhằm nâng cao chất lượng học thuật cho một bài nghiên cứu được trình bày tại khoá học. Mỗi người phản biện sẽ phụ trách một bài nghiên cứu.

Ngoài ra, trong khóa học, ban tổ chức và người phản biện cũng chia sẻ kinh nghiệm làm nghiên cứu và phát triển sự nghiệp cho người tham gia. Mình nhận thấy rằng hầu hết các bạn có chung mối quan tâm về cơ hội việc làm, xây dựng danh tính nghiên cứu và cách cân bằng thời gian giữa nghiên cứu, giảng dạy và các hoạt động khác.

Trong bài viết ngày hôm nay, mình chia sẻ hai ý chính mà mình thấy rất tâm đắc, dành cho các học giả trẻ mới bước chân vào con đường nghiên cứu chuyên nghiệp.

Một là, xây dựng danh tính học thuật vô cùng quan trọng. 

Một trong những tác giả tham gia khóa học có chia sẻ rằng bạn quan tâm đến nhiều chủ đề nghiên cứu khác nhau và cảm thấy rất khó để tập trung vào một chủ đề nhất định. Bạn băn khoăn liệu không có một danh tính cụ thể có ảnh hưởng đến cơ hội việc làm không. Câu trả lời là có! Các học giả tổ chức khóa học khuyên bạn nên chọn một hướng đi nhất định cho nghiên cứu và tập trung làm thật tốt nghiên cứu ấy.

Trong thế giới học thuật bao la, bạn cần phải định vị bản thân là ai, làm về cái gì và tại sao mọi người phải nhớ đến bạn. Sau hơn bốn năm làm việc tại một trường đại học ở Mỹ, mình nhận thấy rất rõ rằng có một chuyên môn (expertise) sâu về một lĩnh vực hay chủ đề cụ thể rất quan trọng. Chuyên môn không thể được hình thành chỉ qua một bài báo mà phải qua nhiều năm tháng đọc, viết và nghiên cứu sâu. Vì vậy, nếu bạn xuất bản 20 bài nghiên cứu, nhưng mỗi bài tập trung vào một chủ đề không liên quan đến nhau, nhà tuyển dụng chắc chắn sẽ cho rằng bạn không có chuyên môn. Ba bài nghiên cứu về cùng một chủ đề sẽ cho bạn nhiều lợi thế hơn là 20 bài nghiên cứu ở…20 chủ đề khác nhau. Trường đại học, đặc biệt là ở Mỹ, châu Âu, và những trường lớn ở châu Á, đều muốn thuê những người có chuyên môn sâu, vì điều này ảnh hưởng đến danh tiếng của trường. Các trường đại học muốn thuê những chuyên gia hàng đầu trong một ngách nghiên cứu rất cụ thể. Vì thế, để tìm được việc, bạn cần chứng minh được rằng bạn có tiềm năng trở thành một trong những chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực nghiên cứu của bạn.  

Bạn sẽ rất khó nhận được sự công nhận và tôn trọng từ đồng nghiệp và những người trong ngành nếu không có chuyên môn sâu về một ngách nghiên cứu cụ thể. 

Mình đã trực tiếp chứng kiến tầm quan trọng của việc có chuyên môn sâu trong quá trình tuyển dụng. Mấy năm trước, khoa mình có tuyển một vị trí liên quan đến Kinh tế Chính trị. Một ứng viên có CV rất đẹp, với hơn 30 bài báo khoa học, nhưng hội đồng tuyển chọn đặt câu hỏi về chuyên môn và danh tính của người đó. Bọn mình đã hỏi nhau “What is his identity?”, “What is his research about?” Cuối cùng, khoa mình đã chọn một bạn chỉ xuất bản hai bài nghiên cứu, nhưng cả hai bài đều về một ngách nghiên cứu rất nhỏ. Gần đây, mình cũng nghe kể về một trường hợp bị từ chối vào biên chế (tenure) vì bạn đó xuất bản rất nhiều nhưng mỗi bài là một chủ đề khác nhau. Nếu đi quá rộng ngay từ đầu, bạn sẽ bị dàn trải và mờ nhạt, thiếu đi một chuyên môn cốt lõi. 

Vì thế, là một nhà nghiên cứu, nhất là ở giai đoạn đầu sự nghiệp, ta phải có một danh tính rõ ràng và cụ thể. Ta cần phải “gắn nhãn” (label) cho bản thân. Label yourself – đây có lẽ là bài học lớn nhất mà mình rút ra được từ khóa học. 

Danh tính không phải là bất biến. Khi đã dành nhiều năm nghiên cứu một chủ đề và đã có chỗ đứng nhất định trong ngành, ta hoàn toàn có thể mở rộng chủ đề nghiên cứu. Nhưng khi mới bước vào nghề, nhất định phải thu hẹp ngách nghiên cứu!

Hai là, khi mới bắt đầu sự nghiệp, đừng làm nghiên cứu liên ngành (interdisciplinary research)! 

Một tác giả tham gia khóa học đã hỏi về cơ hội việc làm ở các trường đại học dành cho các nhà nghiên cứu liên ngành. Các trường đại học thường nói rằng họ đánh giá cao nghiên cứu liên ngành, nhưng thực tế, bạn sẽ rất khó tìm được việc nếu bạn không thuộc về một ngành cụ thể. Quay trở lại ý một ở trên, nếu bạn (và nghiên cứu của bạn) không thuộc về một ngành cụ thể (ví dụ: giáo dục, khoa học chính trị, chính sách công, xã hội học, v.v.), bạn không thể cho nhà tuyển dụng biết được chuyên môn của bạn là gì. Trên lý thuyết, nếu nghiên cứu của bạn sử dụng kiến thức từ nhiều ngành khác nhau, bạn có thể có giá trị ở nhiều thị trường việc làm khác nhau (thị trường việc làm cho ngành giáo dục, khoa học chính trị, xã hội học v.v.) Nhưng trên thực tế, mỗi ngành lại ưu tiên tuyển dụng những người được đào tạo và làm nghiên cứu theo chuẩn mực của ngành mình. Tóm lại, các trường luôn hô hào “nghiên cứu liên ngành” (interdisciplinary) trên truyền thông, nhưng hội đồng tuyển dụng của từng khoa lại vận hành theo lối truyền thống (disciplinary)

Vậy lời khuyên của mình là hãy tìm cho mình một ngành cụ thể, sau đó xây dựng chuyên môn sâu trong một ngách nghiên cứu cụ thể. Khi đã có chỗ đứng nhất định, ta hoàn toàn có thể mở rộng chủ đề và thậm chí cả ngành nghiên cứu!

Thu hẹp trước, mở rộng sau bao giờ cũng là một chiến lược an toàn!

Cảm ơn bạn đã ghé đọc!

Trương Thanh Mai